ZAVNOBIH pojmovnik

AVNOJ – Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije uspostavljeno je kao politička platforma za odbranu od fašizma. Paralelno uz AVNOJ formirale su se i partizanske snage koje su se borile protiv fašista i nacista. Uz to, AVNOJ je osmišljavao i rukovodio akcije partizana. Sastanak
AVNOJ-a na kojem je dogovoreno da se na teritoriju Jugoslavije formiraju zemaljska vijeća kako bi se ujedinili i organizovali seoski, općinski, sreski, okružni i oblasni narodnooslobodilački odbori i da bi se moglo lakše komunicirati i planirati, održan je u Bihaću i to 26.11.1942.

ZAVNOBiH – Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Bosne i Hercegovine oformljeno je da bi ideje AVNOJ-a promovisalo i realiziralo na teritoriji BiH, tačnije na prostorima koje su partizani oslobađali od fašista.

Antifašizam – pokret protiv fašizma i nacizma koji se razvio u Evropi 30-ih godina 20. st. Nastao je kao odgovor na nasilničke i nehumane priče, propagande i djela koja su sve više jačala naročito u Njemačkoj i Italiji i širila se dalje po Evropi.

Fašizam – politički i društveni pokret koji se javio u Evropi početkom 20. stoljeća. Karakteriše ga poništavanje individualnosti i podređivanje pojedinca i njegovog života državi i moći države. Ne pridaje se važnost slobodi izbora i ličnoj slobodi nego samo redu i disciplini. Prvi nacionalni pokreti su
se javili u Italiji oko Prvog svjetskog rata. Fašizam se na političkom spektru nalazi na krajnjoj desnici i stoji kao suprotnost komunizmu, socijalizmu i liberalnoj demokraciji. Karakteristika fažizma je da nasilje ne gleda kao problematično nego samo kao sredstvo kojim se dolazi do nacionalnog jedinstva. Najpoznatiji fašistički vladari su Benito Musolini u Italiji i Adolf Hitler u Njemačkoj. Termin fašizam potječe od italijanske riječi fascio što doslovno znači pruće, a u prenesenom značenju savez. To je alegorija na snopove kojim su liktori (tjelohranitelji) u Starom Rimu šibali prestupnike i sve one koji su iskazivali neposlušnost vlastima. Osim toga, fašisti su odabrali motiv pruća zbog podsjećanja na sigurnost koju pruža jedinstvo – jedan prut je lako slomiti ali više prutova zbijenih u
snop nije.

Nacizam – je kraći i rašireniji izraz za nacionalsocijalizam. Označava politički pokret nastao u Njemačkoj 1920. Ovaj pokret je ubrzo prerastao u totalitarnu državu Treći Reich koju je od 1933. do 1945. vodio diktator Adolf Hitler. Njemački nacizam je po mnogo čemu sličan talijanskom fašizmu. Karakteriše ga uvjerenost u pravo na dominaciju neke grupe ljudi u odnosu na neku drugu grupu. Tako su naprimjer nacisti vjerovali da su nordijski ljudi, tzv. arijevci, fizički, duhovno, moralno i kulturno superiorniji od drugih. Dakle, nacisti su vjerovali da se ljudi dijele na niže i više rase, gdje oni, dakako,
spadaju u više. Smatrali su i pokušavali uspostaviti društvo u kojima superioriniji Njemci imaju pravo i obavezu da vladaju nam inferionijim Drugim samo jer su se rodili kao Njemci i imaju genetske predispozicije da vladaju i upravljaju dok drugi, npr. Slaveni, nisu sposobni za takvo nešto nego su oni pogodni da budu radna snaga.

Narodno oslobođenje – u svijetu postoji mnogo primjera u kojima političke stranke ili različite organizacije u svom nazivu ili sloganu imaju ovu sintagmu, npr. Alžirski Fronta nacionalnoga oslobođenja (FLN), Palestinska oslobodilačka organizacija (PLO), Oslobodilačka vojska Kosova (OVK),
Narodnooslobodilačka fronta Šri Lanke (JVP). Kod nas se ovaj izraz veže za period Drugog svjetskog rata i Komunističku partiju Jugoslavije. Narodno oslobođenje podrazumijeva oslobođenje svih naroda i narodnosti Jugoslavije od okupatora, borbu naroda Jugoslavije i svih naroda na Balkanu za bratsvo i
jedinstvo te čuvanje jedinstva radničke klase.

Partizani – u francuskom jeziku, od Napoleonovih ratova do danas, ova riječ označava dobrovoljnog borca za slobodu za koju se bori na teritoriji svoje države. Značenje riječi može biti i “pripadnik neke stranke” po latinskoj riječi “part-” iz koje je nastala talijanska riječ parte (dio, strana, stranka).
Partizani u našem kontekstu su ljudi koji su se organizovali za vrijeme 2. svjetskog rata u narodnooslobodilački partizanske odrede iz kojih je 1942. oformljena Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije.

 

Izvor: ova knjiga i pledoaje web-linkova koje rado dijelimo.

0 Shares